Tại sao đa phần người chơi âm thanh xe hơi nghe sai bass và sub?

Trong âm thanh xe hơi, không có dải nào tạo cảm giác mạnh và dễ gây nghiện như bass và sub. Chỉ cần vài phút nghe sub đánh sâu, ghế rung, thân xe cộng hưởng, rất nhiều người đã mặc định đó là “hay”, là “đã”. Cảm giác vật lý này rất thật, rất trực tiếp và rất dễ ghi nhớ.

Vấn đề nằm ở chỗ: cảm giác rung không đồng nghĩa với bass đúng. Nhưng vì bass tác động trực tiếp lên cơ thể, nhiều người vô thức dùng cảm giác rung để đánh giá chất lượng âm thanh, thay vì dùng tai để nghe cấu trúc và sự liền mạch của bản nhạc.

Và đây là cách suy nghĩ riêng của cá nhân Long, các bạn có thể tin hoặc không nhé 🙂

Nhầm lẫn giữa “bass nghe” và “bass cảm nhận bằng thân xe”

Bass đúng trong audio là bass:

• có cao độ,
• có nhịp,
• có điểm bắt đầu và kết thúc rõ ràng,
• gắn với nhạc cụ và bản phối.

Trong khi đó, bass rung xe thường là:

• năng lượng dồn ở một dải hẹp,
• kéo dài,
• cộng hưởng cabin,
• thiên về cảm giác cơ học hơn là âm nhạc.

Khi sub được chỉnh để rung xe, rất nhiều thông tin âm nhạc ở dải trầm bị che lấp. Tai không còn nghe rõ nốt bass đang đi lên hay xuống, mà chỉ cảm nhận một khối năng lượng liên tục. Đây là lúc bass mất vai trò âm nhạc, trở thành hiệu ứng.

Cabin xe khiến bass rất dễ bị “ảo”

Không gian xe hơi nhỏ và kín, với rất nhiều cộng hưởng tự nhiên ở dải trầm. Chỉ cần đẩy sub mạnh hơn một chút, cabin sẽ tự khuếch đại bass, tạo cảm giác “sâu” và “lực” rất nhanh.

Vấn đề là cộng hưởng cabin:

• không tuyến tính,
• không đồng đều theo tần số,
• thay đổi theo vị trí ngồi.

Rất nhiều người nghe bass thấy “đã” ở ghế lái, nhưng thực chất đang nghe cộng hưởng cabin, không phải sub đang tái tạo đúng bản nhạc. Điều này khiến việc đánh giá bass bằng tai trở nên khó hơn, và rất dễ nghe sai.

Sub quá nhiều làm tai “lười” nghe phần còn lại

Khi sub và bass được đẩy quá mức, tai người có xu hướng bỏ qua các dải khác. Mid và treble trở thành phần “phụ họa”, còn sub là trung tâm chú ý. Nghe theo cách này một thời gian, tai quen với nền âm dày và nặng, dẫn đến việc khi nghe một hệ thống bass đúng, vừa phải, lại thấy “thiếu”, “nhạt”.

Đây là một dạng lệch chuẩn thính giác rất phổ biến trong audio car. Không phải hệ thống thiếu bass, mà tai đã quen với bass dư.

Sub rung xe phá nền âm nhiều hơn người chơi nghĩ

Một hệ thống sub được chỉnh để rung xe thường kéo theo nhiều hệ quả:

• nền âm bị nâng cao liên tục,
• mất khoảng lặng giữa các nốt,
• che chi tiết dải thấp của mid,
• làm phase và timing giữa sub – front rất khó khớp.

Kết quả là dù sub nghe “đã”, tổng thể lại đục, dày và nhanh mệt. Đây là lý do rất nhiều dàn xe nghe mạnh vài bài đầu, nhưng không ai muốn ngồi nghe hàng giờ.

Long cũng có bài viết về nền âm ở đây:  Nền âm sạch – câu chuyện không đơn giản trong âm thanh xe hơi

Bass sâu không đồng nghĩa với bass đúng

Một hiểu nhầm rất lớn là “bass càng sâu càng hay”. Thực tế, bass sâu chỉ là một phần rất nhỏ của bass đúng. Bass đúng phải:

• xuống sâu khi bản nhạc yêu cầu,
• lên nhanh khi cần,
• dừng đúng lúc,
• và không lấn sang phần còn lại của bản phối.

Sub rung xe thường kéo dài năng lượng ở dải rất thấp, kể cả khi bản nhạc không có thông tin ở đó. Điều này làm bass nghe hoành tráng, nhưng không trung thực.

Gain, phase và crossover thường bị hy sinh để lấy lực

Để có sub rung xe, rất nhiều hệ thống buộc phải:

• đẩy gain sub cao,
• cắt crossover cao hơn cần thiết,
• bỏ qua phase và timing.

Những hi sinh này có thể không lộ ra ngay, nhưng hậu quả là bass không còn “ăn” với front, nghe rời và lấn nền. Người nghe quen với kiểu bass này sẽ dần coi đó là “chuẩn”, và từ đó nghe bass đúng lại thấy… không đã.

Nghe sai bass vì nghe bằng cơ thể nhiều hơn bằng tai

Điểm cốt lõi nhất là: rất nhiều người nghe bass bằng cơ thể trước khi nghe bằng tai. Cảm giác rung, đè, ép ghế rất dễ đánh lừa cảm nhận. Trong khi đó, bass đúng lại cần sự tập trung, cần nghe kỹ cao độ và nhịp điệu.

Audio car, vì không gian nhỏ và tác động vật lý mạnh, càng dễ khiến người chơi đi theo hướng cảm giác thay vì âm nhạc.

Góc nhìn của Long

Sau nhiều năm làm audio xe hơi, tôi nhận ra rằng phần khó nhất không phải là làm sub xuống sâu, mà là làm sub đúng vai trò của nó. Một hệ thống bass đúng thường không gây ấn tượng mạnh ngay, nhưng càng nghe càng thấy hợp lý, liền mạch và dễ chịu.

Ngược lại, sub rung xe thường rất hấp dẫn lúc đầu, nhưng khó giữ người nghe lâu dài.

Đa phần người chơi audio car nghe sai bass và sub không phải vì thiếu kiến thức, mà vì dễ bị cảm giác vật lý đánh lừa. Sub rung xe, bass cuộn ghế mang lại khoái cảm tức thì, nhưng lại làm lệch chuẩn thính giác và phá nền âm tổng thể.

Nói theo cách của người làm nghề:

Bass đúng không rung xe nhiều, nhưng làm nhạc đứng vững. Bass rung xe làm bạn phấn khích, nhưng hiếm khi làm bạn muốn nghe lâu.